Con hào là gì

Một cách vô tình trong rất nhiều năm trở lại đây, điều tôi mơ hồ tìm kiếm đó chính là con hào kinh tế (the moat). Hôm nay tôi mới gọi được tên nó ra thành thuật ngữ mà người ta sử dụng nhiều trong lĩnh vực đầu tư tài chính, con hào kinh tế.

Con hào theo nghĩa đen, là một hệ thống nước bao quanh lấy thành, nhằm bảo vệ thành khỏi sự tấn công từ bên ngoài vào bên trong thành. Hệ thống bảo vệ thành bằng hào đã phát triển từ hàng nghìn năm về trước, và thời hiện đại hệ thống hào này chắc không còn được sử dụng theo cách thức ban đầu, nhưng về mặt nguyên lý thì con hào vẫn được ứng dụng rất nhiều. Nếu nhìn vào nước Mỹ hiện đại, chúng ta thấy Mỹ được bao quanh 1 con hào tự nhiên rất lớn, đó là vùng biển Đông Tây và phía Bắc thì là Bắc Cực. Rất khó tấn công vào Mỹ với cách thức truyền thông như kiểu dùng tàu chiến hay máy bay. Một thông tin thời sự hiện tại Tổng thống Trump đang muốn “mua” lại GreenLand của Đan Mạch, một sự gia cố dầy thêm con hào bảo vệ cho Mỹ, hai là thôn tính tài nguyên.

Theo nghĩa bóng, con hào kinh tế là thuật ngữ ám chỉ những lợi thế cạnh tranh mà đối thú rất khó bắt trước. Những lợi thế có thể là độc quyền kinh doanh, độc quyền thị trường, bí mật sản phẩm, chi phí thấp, mô hình kinh doanh tốt mà đối thủ rất khó bắt trước, hoặc bắt trước thì chi phí rất lớn mất lợi thế cạnh tranh.

Tôi đã xây dựng những con hào của mình như thế nào (một vài ví dụ điển hình)

Con hào CCNA

Hồi 2004 khi mới ra trường, với tấm bằng Đại học BKHN giống như bao nhiêu bạn khác, tôi không thấy được sự khác biệt. Thế là tôi quyết tâm học thêm lên Thạc sỹ với suy nghĩ rằng sẽ ít bạn học lên thêm và tôi sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn. Nhưng sau 2 năm học thạc sỹ tôi thấy việc xây dựng con hào này đã thất bại. Vì tôi tốn 2 năm học thời gian và tiền bạc còn kiến thức của tôi cũng chẳng hơn gì hồi đại học.

Cùng lúc đó tôi nghiên cứu về quản trị mạng Cisco, với chương trình học CCNA. Đó thực sự là một chương trình khác biệt, vì nó là 1 chương trình học quốc tế và rất ít người học, chi phí học rất lớn và học xong thì được săn đón công việc rất dễ dàng. Tôi đã miệt mài tự học không tốn một xu để đi học ở các trung tâm, và tôi được mẹ đầu tư tiền để thi chứng chỉ CCNA lúc đó, với chi phí là 150$ (một số tiền rất lớn ở thời điểm đó). Trước khi thi, tôi đã phải ám ảnh rất nhiều về việc thi cho đỗ bởi nếu không mất tiền thì sẽ vô cùng là đau xót. Và cuối cùng thì tôi cũng đậu CCNA. Nhưng sau đó tôi không làm việc về mạng nhiều lắm, và CCNA cũng chỉ tạo cho tôi 1 lợi thế khác biệt duy nhất là cấu trúc hệ thống mạng với mô hình OSI 7 tầng hay mô hình tối giản hơn TCP/IP 4 tầng, để sau này khi làm việc về hệ thống, tôi hay tư duy trong đầu mô hình này để hình dung ra hệ thống và troubleshoot sự cố khi hệ thống xảy ra vấn đề. Và nó đã làm việc rất hiệu quả.

Con hào Linux

Con hào kinh tế tiếp theo của tôi từ 2005, đó chính là Hệ điều hành mã nguồn mở Linux. Hồi đầu năm 2005, khi đi làm ở VietSoftWare, tôi được may mắn làm việc được với một anh đồng nghiệp rất say mê mã nguồn mở Linux. Anh ý đã nhiệt tình dìu dắt chia sẻ với tôi tất cả những gì anh biết về mã nguồn mở trong vòng 2 tháng thời gian thử việc của tôi. Hồi đó, cảm giác bật cái Terminal Linux và gõ lệnh là một cái gì đó rất khác bọt, rất ma mị và như thể cả thế giới trong lòng bàn tay, còn người ngoài nhìn vào bạn đang gõ lệnh như kiểu quan sát người từ trên trời rơi xuống đất, trầm trồ thán phục. Và tôi về sau đó đã sử dụng kỹ năng Linux trong công việc đến hơn 10 năm để kiếm sống.

Khi nhưng con hào cạn nước, mất lợi thế cạnh tranh

Con hào CCNA cạn nước

Qua thời gian, việc học CCNA dần dần trở thành phổ cập, chi phí học tập và chi phí thi rẻ hơn rất nhiều lần so với đầu những năm 2000 thì rất nhiều quản trị viên mạng mới tinh gia nhập thị trường lao động. Các mạng LAN ở các tổ chức, công ty cũng không còn là cái gì xa xỉ, phức tạp, huyền bí thì công việc quản trị mạng ngày càng bị thu hẹp. Các diễn đàn và trung tâm học CCNA ngày càng thu hẹp và biến mất, thậm chí đến giờ thì đã xóa sổ.

Con hào Linux cạn nước

Đầu năm 2010, với cách làm việc thuần là trung tâm dữ liệu vật lý là trung tâm, dân tình còn ngu ngơ không có khái niệm điện toán đám mây thì AWS đã phát triển cloud computing rất rầm rộ trên toàn thế giới và chuẩn bị bán hàng cloud computing vào thị trường Việt Nam. Những năm 2015, khi khái niệm ảo hóa Container Docker ra đời, thì phần hạ tầng mạng và hệ thống đã tiến hóa sang một nấc thang hoàn toàn mới. Các công việc hệ thống biến mất dần, các máy chủ vật lý, switch, router vật lý cũng bốc hơi thành những đám mây hạ tầng. Và người làm về hệ thống trước còn chân lấm tay bùn với các cọng cáp vật lý, thì giờ tay chân rất sạch sẽ với các dòng code về hạ tầng. Một đám người làm về hạ tầng mới chẳng bao giờ còn nhìn thấy 1 cái server thật là gì, thiết bị mạng thật là gì, nhưng vẫn làm việc ngon ơ với các Virtual Server, virtual network trên Cloud. Đó cũng chính là con Hào linux của tôi cạn nước.

Tìm kiếm những con hào mới

Không hề đơn giản, vì tôi không có nhiều lợi thế cạnh tranh. Lợi thế cạnh tranh lớn nhất là nguồn lực về tiền và thời gian, thì tôi không có nhiều. Tôi sinh ra không phải ngậm thìa vàng, cũng không phải là thiên tài bẩm sinh. Để thực sự tìm được lợi thế cạnh tranh là một thử thách vô cùng lớn. Tại sao tôi một cách vô tình tôi cứ phải đi tìm các con hào kinh tế, bởi vì qua nhiều năm các thứ yêu thích và lợi thế của tôi dần biến mất. 20 năm trước, tôi thủng thỉnh đi dạo trên những con đường trung tâm ở Hà Nội mà không bao giờ sợ bị tắc đường. Còn 20 năm sau tôi cũng bon chen từng tí với mọi người trên đường. 20 năm trước tôi tự tin với những thứ tôi có về CCNA, Linux mà không sợ bị copy hàng loạt. 20 năm sau những kiến thức này của tôi thậm chị còn bị sếp coi thường 1 cách khinh bỉ. Giờ tôi đang đi tìm con hào mới, một con hào có những đặc điểm chính yếu là số đông rất cần nó, nhưng vô cùng khó để copy paste, có tính khả thi cho người tham gia, nhưng phải rất nỗ lực mới đạt được. Đó chính là con hào trading, con hào đầu tư tài chính. Sau 10 năm miệt mài mỏi mệt, tôi vẫn chưa thực sự làm chủ con hào này. Nhưng tôi vẫn nỗ lực cố gắng và hy vọng vào tương lai tôi sẽ có những kỹ năng mới, và những kỹ năng này giúp tôi tránh sự cạnh tranh quá lớn của đám đông, nơi tôi cũng chỉ là một hạt cát vô cùng nhỏ bé. Tôi không thể không hòa nhập vào đám đông, nhưng tôi không muốn bị hòa tan vào trong đó.